Në Konferencën Mbarëkombëtare të Farmaceutikës, e zhvilluar këto ditë në Tiranë, u vunë përballë dy narrativa të ndryshme: nga njëra anë angazhimi institucional për reforma dhe modernizim të sektorit, dhe nga ana tjetër shqetësimet e forta të aktorëve të tregut për mungesë transparence dhe problematika serioze në funksionimin praktik të sistemit farmaceutik.
Përfaqësues të industrisë farmaceutike, prezent në këtë aktivitet, ngritën shqetësime konkrete lidhur me mënyrën se si merren vendimet për çmimet e barnave dhe përditësimin e listave përkatëse. Sipas tyre, mungesa e informacionit dhe përfshirjes në proceset vendimmarrëse krijon pasiguri në treg, duke u reflektuar në kaos për pacientët dhe humbje ekonomike për farmacitë dhe bizneset farmaceutike.
Një tjetër problem i ngritur lidhet me përfshirjen e barnave pa recetë (OTC) në rregulloren e çmimeve, një praktikë që konsiderohet e pazakontë dhe që, sipas aktorëve të tregut, ka ndikuar në mungesën e barnave të njohura në tregun vendas. Situata të tilla kanë detyruar qytetarët të sigurojnë barna bazike përmes kanaleve informale jashtë vendit, duke dëmtuar më tej besimin në sistem. “Vetëm në Shqipëri ndodh që barnat OTC (barna pa recetë) të përfshihen në rregulloren e çmimeve, u shpreh Presidenti i Unionit te Biznesit Farmaceutik, z. Dorian Sadiku. Kjo ka sjellë që në tregun farmaceutik të kemi mungesë të barnave nga brandet e njohura dhe katandisemi duke porositur shoke dhe miq në Amerikë për të na blerë paracetamol dhe ibubrofen.”
Urdhri i Farmacisteve dhe Unioni i Biznesit Farmaceutik kërkuan ndryshime konkrete që përfshijnë rritjen e transparencës dhe përfshirjen aktive të tyre në reformën e tregut farmaceutik, duke ngritur shqetësimin se mospërfshirja e grupeve te interesit që në procesin e hartimit të legjislacionit, sjell rrezikun që ‘legjislacioni të mbetet i pazbatueshëm në praktikë dhe të krijojë probleme”.
Nga ana tjetër, Ministrja e Shëndetësisë dhe Mirëqenies Sociale, prof. Evis Sala, duke e marrë fjalën në Konferencë, theksoi se reformat që po ndërmerren në këtë sektor synojnë ndërtimin e një sistemi farmaceutik më transparent, më efikas dhe të digjitalizuar. Sipas Ministres Sala, prioritet për këtë dikaster mbetet përmirësimi i aksesit në barna inovative dhe përafrimi me standardet evropiane, për të garantuar njëkohësisht përballueshmërinë e çmimeve dhe qëndrueshmërinë e tregut.
Pacientët në rrezik të vazhdueshëm – që nga mungesa e barnave deri tek barnat e skaduara
Përtej deklarimeve për reforma, problematikat strukturore të sektorit farmaceutik në Shqipëri mbeten të theksuara. Organizata “Together for Life” (TFL) ka evidentuar në mënyrë të vazhdueshme, përmes raporteve dhe analizave, shqetësime që lidhen me mungesën e barnave dhe me garantimin e cilësisë së tyre, veçanërisht pas ndryshimeve ligjore të vitit 2015, të cilat liberalizuan tregun farmaceutik.
Ky liberalizim hoqi disa nga mekanizmat e mëparshëm të kontrollit mbi origjinën dhe autorizimin e barnave, duke hapur rrugën për hyrjen në treg të produkteve nga prodhues jashtë Bashkimit Evropian. Si pasojë, janë shtuar dyshimet dhe pasiguritë lidhur me cilësinë dhe standardet e barnave që qarkullojnë në vend.
Raportet e Kontrollit të Lartë të Shtetit (KLSH) në vite kanë evidentuar problematika të rënda në sistemin farmaceutik duke lënë detyra konkrete për institucionet përkatëse, që nuk janë adresuar prej tyre. Në raportin vjetor të vitit 2025, KLSH evidenton mangësi serioze në funksionimin e sistemit, duke përfshirë mungesën e kontrollit në zinxhirin e furnizimit dhe raste të tregtimit të barnave të skaduara në farmaci. Sipas auditimit, mbi 102 mijë njësi barnash me afat të përfunduar kanë hyrë në treg, duke përbërë rrezik të drejtpërdrejtë për shëndetin e pacientëve.
Raporti evidenton gjithashtu shpërndarje të barnave spitalore në rrjetin e hapur në kundërshtim me ligjin, praktika të dyshimta financiare dhe mangësi në menaxhimin e barnave të rimbursueshme, përfshirë përfshirjen në lista të barnave pa çmim të miratuar ose pa kontrata furnizimi.
Një ndër gjetjet më shqetësuese lidhet me mungesën e barnave jetike, veçanërisht atyre antitumorale, ku një pjesë e konsiderueshme e barnave të autorizuara nuk janë importuar gjatë periudhës së auditimit. Kjo situatë dëshmon për një hendek të thellë midis autorizimit formal dhe furnizimit real të tregut.
Dhe ndërsa institucionet flasin për reforma dhe modernizim, të dhënat në terren tregojnë se sistemi farmaceutik përballet me probleme të mëdha strukturore të transparencës, menaxhimit dhe kontrollit. Pa një përfshirje reale të aktorëve të tregut dhe pa forcimin e mekanizmave mbikëqyrës, rreziku është që çdo reformë, sado e mirë në këtë sektor, të mbeten thjesht në nivel deklarativ. Ndërkohë, pacientët do të vijojnë të përballen me mungesa, pasiguri dhe rreziqe për shëndetin e tyre.
